Insanligin hizmetine sunulan dünyanin olusumu hakkindaki düsünce, insanlari arastirma içerisine itmistir. Dünya üzerindeki dengelerin cevaplanmasi gerektigi fikri akillara sorular dizisini getirmis. Sorularin çözülüp aydinlatilmasi çalismalarinin ilham kaynagi olarak da Kuran gösterilmistir.    

Insan Tabiatlari konusu Kuran da yer alan Isra suresindeki De ki; “Herkes kendi yaratilisina (tabiatina) göre hareket eder.” ayetinden esinlenerek yola çikilmistir.

Bilginler; insan yaratilis özellikleri (Insan Tabiatlari) konusu, yeralti ve yeryüzü olaylarinin tahlili, gök biliminin gelisimi ve asirlar boyu gizemliligini koruyan birçok konunun çözümünde Kur’anin kendilerine temel ilham kaynagi oldugunu söylemislerdir. Insanligi birçok karmasik düsüncelerden arindirarak duru bilgilerle donatan bilginlerin bilimsel açiklamalarinda düsülen dipnotlarda kaynagin Kur’anin hangi sayfa ve ayetlerden alindiginin gösterilmesi bilim dünyasinin gerçegidir. Arastirmacilar, yazarlar ve bilginler yazdiklari eserlerin kaynaklarini göstererek, kendi yorumlariyla (meal) zenginlestirerek günümüz ilmine isik tutmustur.

   De ki: “Herkes kendi yaratilisina (fitrat tarzina) göre davranir.”  (Ali Bulaç Meali)

   De ki: “Herkes yaradilisina göre davranir.” (Diyanet Isleri Meali)

   De ki: “Herkes kendi mizaç ve mesrebine göre is yapar.” (Diyanet Vakfi Meali)

   De ki: “Herkes bulundugu hal ve niyetine göre is yapar.” (E. Hamdi Yazir Meali)

   De ki: “Herkes kendi kabiliyetine göre amelde bulunur.” (Ö. Nasuhi Bilmen Meali)

   De ki: “Herkes kendi yapisina göre davranmaktadir.”  (Muhammed Esed Meali)

   De ki: “Her insan kendi seciye ve karakterine göre davranir.”(Suat Yildirim Meali)

   De ki: “Herkes kendi karakterine göre hareket eder.”  (Süleyman Ates Meali)

   De ki: “Herkes aldigi sekle göre hareket eder.” (Saban Piris Meali)

   De ki: “Herkes seciyesine göre davranir.” (Ümit Simsek Meali)

   De ki: “Herkes, kendi varlik yapisina uygun is görür.”  (Yasar Nuri Öztürk Meali)

Kur’anda Insan Kisilikleri

   Insana nimet verdigimiz zaman, yüz çevirip yan çizer. Ona bir zarar dokununca da umutsuzluga düser. De ki: “Herkes, kendi karakterine (tabiatina) göre hareket eder.  Rabbiniz kimin en dogru yolda oldugunu daha iyi bilir.”  (Isra Suresi  83-84. ayetler)

   Ne yerde, ne de kendi canlarinizda meydana gelen hiçbir musibet (afet, hastalik) yoktur ki;  biz onu yaratmadan önce, bu kitapta (yazilmis) olmasin. Dogrusu bu, Allah’a kolaydir. (Basiniza gelecek olaylari,  önceden kitaba yazdik ki) elinizden çikana üzülmeyesiniz ve (Allah’in) size verdigiyle sevinip simarmayasiniz. Çünkü Allah, kendini begenip övünen kimseleri sevmez. Iste biz, ayetleri böyle açikliyoruz, herhalde döner yola gelirler.  (Hadid Suresi 22 - 23. ayetler)

   “Bu Allah’in öteden beri süregelen yasasidir:  Allah’in yasasinda bir degisme bulamazsin.”  (Fetih Suresi 23. ayet) 

- “Sizi yarattik, sonra size biçim verdik”  (Araf Suresi 11. ayet)   

- (Resulüm!) “Sen yüzünü hanif olarak dine, Allah(c.c) insanlari hangi fitrat (tabiat) üzere yaratmissa ona çevir.” (Rum Suresi 30. ayet)

- “Süphesiz sen yüce bir ahlak üzeresin.” (Kalem Suresi 4. ayet)

- “Allah’in yasasinda bir degisme bulamazsin; Allah’in yasasinda bir sapma bulamazsin.” (Fatir Suresi 43. ayet)  

- (Onlar) Sadece ahlaksiz ve çok inkârcidan baskasini dogurup yetistirmezler.” (Nuh Suresi 27. ayet)

- “Süphesiz sen yüce bir ahlak üzeresin.” (Kalem Suresi 4. ayet)

Ahdinde Durmayanlar:

- “Allah(c.c)’a karsi taahhütlerini ve yeminlerini ufak bir kazanç karsiliginda degistirenler var ya; onlar, öteki dünyanin nimetlerinden asla nasiplenmeyeceklerdir…” , (Al-i Imran suresi 77. ayet) 

Allah’tan Korkanlar:

 - “Onlar mabedin duvarina tirmanip Davud (a.s.)’in yanina birden girince o, onlardan ürktü…” (Sad Suresi 22. ayet)

- “Onlar namazlarinda husu içerisindedirler.” (Mü’minun Suresi 2. ayet)  

- “Baskalarina verdikleri seyi Rablerinin huzuruna çikacaklarindan kalpleri ürpererek verenler…” (Mü’minun Suresi 60. ayet)

- “Mü’minler, ancak Allah(c.c) anildiginda kalpleri titreyenlerdir. Allah(c.c)’in ayetleri okundugunda imanlari artar.”  (Enfal Suresi 2. ayet)     

- “Hesap gününden korkarlar.” (Rad Suresi 21. ayet)

 Allah’a Itaat  Edenler:

- “O, Allah(c.c)’a itaat eden, boyun egen husu sahibi bir kisi idi.” (Nahl Suresi 120. ayet)

- “Bunlar günahlardan tevbe edenler, Allah(c.c)’a ibadet edenler, O’na hamd edenler,…” (Tevbe Suresi 112. ayet)

- “Onlar gecelerini Rableri için kiyama durarak ve secde ederek geçirirler.” (Furkan Suresi 64. ayet)

- “Onlar, seher vakitlerinde istigfar ederler.” (Al-i Imran Suresi 17. ayet) 

- “Onlar, ne ticaret ne de alisverisin kendilerini Allah (c.c)’i anmaktan, namaz kilmaktan ve zekat vermekten alikoymadigi insanlardir.” (Nur Suresi 37. ayet)

- “Bizim ayetlerimize ancak kendilerine ayetle ögüt verildiginde secdeye kapanan ve Rablerini hamd ile tesbih edenler iman eder. Hem onlar büyüklük de taslamazlar.” (Secde Suresi 15. ayet)

- “Kalpler ancak Allah (c.c)’in zikriyle tatmin olur, huzur bulur.” (Rad Suresi 28. ayet) 

- “Onlar ayakta dururken, otururken, yatarken hep Allah(c.c)’i anarlar, göklerin ve yerin yaratilisini düsünürler.” (Al-i Imran Suresi 191. ayet) 

- “Inanip hayirli isler yapanlara gelince iste onlari içinde ebedi kalmak üzere altlarindan irmaklar akan cennetteki kösklere yerlestirecegiz; sikintilara katlanan yalniz Allah(c.c)’a dayanip güvenerek islerini gerektigi gibi yapanlara ne güzel karsilik!” (Ankebut Suresi 58-59. ayet)

- “Onlarin simalari yüzlerindeki secde izinden bellidir.” (Fetih Suresi 29. ayet) 

Allah’in Rizasini Kazanmak Için Nefsini Feda Edenler:

- “Insanlar içinde Allah (c.c)’in rizasini kazanmak için nefsini satan (feda eden) kimseler vardir” (Bakara Suresi 207. ayet)

Alaycilar:

- “Ey iman edenler! Bir topluluk diger bir toplulugu alaya almasin; olur ki, alay edilenler kendilerinden daha hayirlidir…” (Hucurat Suresi 11. ayet)

- “Birbirinizi namaza çagirdiginiz zaman, (onlar) onu bir eglence ve bir oyun edinirler…” (Maide Suresi 58. ayet)

Bos Seylerden Yüz çevirenler:

- “(onlar), anlamsiz (bos), yararsiz seylerden uzak dururlar.” (Mü’minun Suresi 3. ayet) 

Böbürlenenler:

- “…Allah(c.c), kendini begenen ve böbürlenip duran kimseyi asla sevmez…” (Nisa Suresi 36. ayet)

Cahiller:

- “Ki onlar cehalet içerisinde kalmis (bilgisizlige saplanip kalan) gafillerdir.”  (Zariyat Suresi 11. ayet) 

Cimriler:

- “Bunlar, cimrilik eden ve insanlara da cimriligi tavsiye eden, Allah(c.c)’in kendilerine lütfünden verdigini gizleyen kimselerdir…”  (Nisa Suresi 37. ayet)

- “…Fakirlik, musibet gibi kötü bir seyle karsilasinca Kuran’da insan kisilikleri hayirdan ümidini keser, Allah’in rahmetinden ümitsiz olur.” (Nisa Suresi 49. ayet)

 Din Konusunda Kararsizlar:

- “Insanlardan kimi de Allah(c.c)’a, bir kenardan-yönden, ucundan-ibadet eder. Eger kendisine bir hayir gelirse onunla huzur duyar ve eger basina bir kötülük gelirse yüzüstü döner…” (Hac Suresi 11. ayet)

- “Inandiktan sonra Allah(c.c)’a nankörlük eden,-kalbi imanla yatismis oldugu halde zorlanan degil, fakat nankörlüge gögüs açan-kimselere Allah (c.c)’tan bir gazap iner ve onlar için büyük bir azap vardir…” (Nahl Suresi 106-107. ayet) 

Fasiklar:

- “Allah(c.c)’i unutan, bu yüzden Allah(c.c)’in da kendilerine kendilerini unutturdugu kimseler gibi olmayin. Iste onlar gerçekten yoldan çikmislardir-fasiktirlar.” (Hasr Suresi 19. ayet)

- “…Kim, Allah(c.c)’in indirdigi ile hükmetmezse, iste onlar fasiklarin ta kendileridir.” (Maide Suresi 47. ayet)

Günahkarlar:

- “Onlardan bir çogunun günah, düsmanlik ve haram yemede yaristiklarini görürsün. Yaptiklari ne kötüdür.” (Maide Suresi 62. ayet)

- “…Zalimler ise kendilerine verilen refahin pesine düstüler ve suçlu oldular.” (Hud Suresi 116. ayet)

Gururlular:

- “Yaptiklari ile sevinen ve yapmadiklari seylerle övülmelerini arzu eden kimselerin, azaptan kurtulacaklari bir yerde bulunacaklarini sakin sanma!” (Al-i Imran Suresi 188. ayet)

Haddi Asanlar:      

- “Onlar, bir mü’mine karsi ne ahid ne de yükümlülük gözetirler. Onlar saldirganlarin ta kendileridir.” (Tevbe Suresi 10. ayet)

- “ …Kim Allah(c.c)’in sinirlarini asarsa iste onlar zalimlerdir.” (Bakara Suresi 229. ayet)

Hainler:

- “Kitap ehlinden öyle kimseler vardir ki, ona yüklerle emanet biraksan onu sana geri verir. Onlardan öylesi de vardir ki, bir dinar da emanet biraksan israrla üzerinde durmadikça, onu sana geri vermez…” (Al-i Imran Suresi 75-76. ayet)

- “…Zaten bizim ayetlerimizi ancak nankör hainler bilerek inkar eder.”, (Lokman Suresi 31-32. ayet)

Halîm ve Merhametliler:

- “Mü’minler kafirlere karsi siddetli (acimasiz), kendi aralarinda ise merhametlidirler…” (Fetih Suresi 29. ayet)

- “Ey Suayb, dediler,…Çünkü sen halim (yumusak huylu), akilli birisin.” (Hud Suresi 87. ayet)

Hayir ve Iyilikte Yarisanlar:

- “Bir digeri ise önde olanlar; o önde olanlar” (Vakia Suresi 10. ayet)

- “Iste onlar iyiliklere kosarlar ve iyilik için yarisirlar.” (Mü’minun Suresi 61. ayet)

- “…(onlardan) kimi de Allah(c.c)’in izniyle hayir islerinde yarisir;…” (Fatir Suresi 32. ayet) 

- “Bunlar, tövbe edenler, …iyiligi emredip kötülükten alikoyanlar…” (Tevbe Suresi 12. ayet)

- “Ehl-i Kitab’in hepsi bir degildir…Bunlar,…iyiligi yayar, kötülükleri önler ve hayirli islere yarisircasina kosarlar…”, (Al-i Imran Suresi 113-114. ayet) 

Heva’sini Ilah Edinenler:

- “Hevasini ilah edineni gördün mü?..” (Furkan Suresi 43. ayet)

- “Zalim olan kimseler de bilgisizce heva ve arzularina uyarlar…”, (Rum Suresi 29. ayet)

Hilekarlar:

-  “O(münafiklar), Allah(c.c) ve mü’minleri aldatirlar… (Bakara Suresi 9. ayet)

- “Kendilerine dokunan bir sikintidan sonra insanlara bir rahmet tattirdigimizda bir de bakarsin ki ayetlerimiz hakkinda onlarin bir tuzagi vardir…” (Yunus Suresi 21. ayet)

Infak Edenler:

- “…(Onlar), (mallarini Allah yolunda) harcayanlar ve seher vakitlerinde istigfar edenlerdir.” (Al-i Imran Suresi 23. ayet)

- “…Dediler ki;…Süphesiz Allah (c.c) sadaka verenleri mükafatlandirir.” (Yusuf Suresi 88. ayet)

- “Sadaka veren erkeklerle sadaka veren kadinlar ve Allah(c.c)’a güzel bir ödünç verenler, bu onlar için kat kat artirilir. Onlar için çok degerli bir mükafat da vardir.” (Hadid Suresi 18. ayet)

- “Mallarini gece gündüz, gizli ve asikar infak edenlerin mükafatlari Rableri katindadir…” (Bakara Suresi 274. ayet)

- “Mallarini Allah(c.c) yolunda harcayip da arkasindan basa kakmayan, fakirlerin gönlünü kirmayan kimseler var ya, onlarin Allah(c.c) katinda has mükafatlari vardir…” (Bakara Suresi 262. ayet)

- “Onlar ki (mallarini) harcadiklari zaman ne israf ederler ne de cimrilik yaparlar, bu ikisi arasinda dengeli ortalama bir yol tutarlar.” (Furkan Suresi 67. ayet)

Kendini Müstagni Görenler:

- “Gerçek su ki, insan kendini kendine yeterli görerek azar.” (Alak Suresi 5-6. ayet)

- “Kim cimrilik eder kendini müstagni sayar, en güzel hakikati de yalanlarsa, biz de onu en zora hazirlariz…”  (Leyl Suresi 8-11. ayet)

Kibirliler:

- “Bu (servet) bende bulunan bir bilgi sayesinde bana verildi dedi.” (Kasas Suresi 78. ayet)

- “Onlar(münafiklar): Gelin, Allah(c.c)’in elçisi sizin için magfiret dilesin dendigi zaman baslarini çevirirler ve onlarin, büyüklük taslayarak yüz çevirdiklerini (uzaklastiklarini) görürsün.” (Münafikun Suresi 5. ayet)

Kötülügü Emredip Iyiligi Yasaklayanlar:

- “Erkegi ile kadini ile münafiklar birbirine benzer; kötülügü özendirip iyiligi engellerler…”  (Tevbe Suresi 67. ayet)

Kutsal Kitaplari Tahrif Edenler:

- “Onlardan öyleleri vardir ki, dillerini kitaba dogru egip bükerler, siz onu (bu okur göründüklerini) kitaptan sanirsiniz diye. Oysa o, kitaptan degildir…” (Al-i Imran Suresi 78. ayet) 

Mali ve Dünyayi Asiri Sevenler:

 - “Gerçekten o, menfaatine pek düskündür (mala karsi olan sevgisi siddetlidir).” (Adiyat Suresi 8. ayet)  

Münafiklar:

- “Onlar(münafiklar), iman edenlere rastladiklari zaman: “inandik” derler. Fakat seytanlariyla yalniz kaldiklari zaman da: “Biz, sizinle beraberiz, biz sadece (onlarla) alay ediyoruz.” derler.  (Bakara Suresi 14. ayet)

- “…Onlar(münafiklar), namaza kalktiklari zaman üsenerek kalkarlar, insanlara gösteris yaparlar, Allah(c.c)’i da pek az akla getirirler.” (Nisa Suresi 142. ayet)

Mü’minler:

- “Mü’min, ibadetlerinde husu sahibidir.” (Mü’minun Suresi 2. ayet)

- “Mü’min, Allah’in adi anildiginda kalbi titrer, Allah(c.c)’in ayetleri okundugunda imani artar.” (Enfal Suresi 2. ayet)

- “Secdeye kapanir, kibre kapilmadan Allah (c.c)’i tesbih eder.”  (Secde Suresi 15-16. ayet)

- “Mü’min, ayni zamanda infak da eder. Insanlara maddi yardimda bulunan, zekat ve sadakasini veren bu kisinin en önemli özelligi malini gizli ve asikar infak etmesidir.”  (Rad Suresi 20-22 ayet)

- “Mü’min, verdigi söze ve emanete sadik kalan kimsedir.” (Mü’minun Suresi 8. ayet)

- “Mü’min, alçakgönüllü, halim, merhametli, muhbit kisidir.” (Hac Suresi 34-35 ayet) 

- “Mü’minin en önemli özelliklerinden birisi de iyiligi emredip kötülügü yasaklamaktir.” (Tevbe Suresi 71. ayet)

Müsrifler: 

- “…Asiri gidenler(müsrif) de ates ehlinin ta kendileridir”, (Mümin Suresi 43. ayet)

Mütevaziler:

- “…Itaatkar ve alçakgönüllü olanlari müjdele.” (Hac Suresi 34-35. ayet)

- “Rahman’in kullari yeryüzünde tevazu ile yürürler ve kendini bilmez kimselerin satasmalarina aldirmaksizin selam’ der geçerler.” (Furkan Suresi 63. ayet)

Müttakiler:

- “Müttakiler, dünyada güzel amel yapan kimselerdir. Allah (c.c)’in gönderdigi vahyin hepsine gönülden teslimiyet gösterirler. “Geceleyin az uyuyup geceyi ibadetle ihya ederler.”  (Zariyat Suresi 17-18 ayet)

- “Vahyi getiren ve onu tasdik eden kimseler de müttakidir.” (Zümer Suresi 33. ayet)   

- “Müttakiler, bollukta ve darlikta infak eder, öfkelerini yener, insanlarin kusurlarini affederler.” (Al-i Imran Suresi 134. ayet)

- “Biz seni muhsin insan olarak görüyoruz.” (Yusuf Suresi 36. ayet) 

- “Muhsinler büyük günahlardan, fuhsiyattan kaçinirlar, bazi cezayi gerektirmeyen hata ve kusurlar olsa da Allah (c.c) onlarin kusurlarini bagislar.” (Necm Suresi 32. ayet)

Öfkesini Yenenler:

- “Mü’minler öfkelendiklerinde öfkelerini bastirarak affederler.” (Sura Suresi 37. ayet) 

- “O takva sahipleri ki bollukta da darlikta da Allah (c.c) için harcarlar, öfkelerini yutarlar ve insanlari affederler. Allah(c.c) da güzel davranista bulunanlari sever.” (Al-i Imran Suresi 134. ayet)

Riyakarlar:

- “Sizi gözetleyip duranlar, eger size Allah (c.c)’tan bir zafer nasip olursa, sizinle beraber degil miydik.”derler…” (Nisa Suresi 141. ayet)

Sabirlilar:

- “…Gerçekten biz onu Eyyub (a.s.) sikintilara dayanikli (sabirli) bulduk. O ne güzel bir kuldu!..” (Sad Suresi 44. ayet)

- “Ismail’i, Idris’i ve Zülkifl’i de yad et. Hepsi de sabreden kimselerdendi.” (Enbiya Suresi 85. ayet)

 (Ahzab Suresi 23. ayet) 

Salih ve Muslihler:

- “Onlar, Allah (c.c)’i ve ahireti tasdik eder…Iste onlar Salihlerdendirler.” (Al-i Imran Suresi 114. ayet)

- “Allah(c.c), muslihi müfsitten ayirmasini bilir.” (Bakara Suresi 220. ayet) 

Simariklar:

- “Ve sayet kendisine dokunan bir sikintidan sonra ona bir nimet tattirsak, elbette ki “kötülükler benden uzaklasip gitti.”der. Çünkü o, simariktir, böbürlenendir.”  (Hud Suresi 10. ayet) 

Sükredenler:

- “O, gerçekten sükreden bir kul idi.” (Isra Suresi 3. ayet)

- “O (Ibrahim) Allah (c.c)’in nimetlerine sükrederdi…” (Nahl Suresi 121. ayet)

Süpheciler:

- “(Münafiklar) arada saskinlik ve tereddüt edip dururlar, ne kafirlere ne de Müslümanlara baglanirlar…” (Nisa Suresi 143. ayet)

- “…Onlar süpheleri içerisinde tereddüt edip durmaktadirlar.”  (Tevbe Suresi 45. ayet)

Taklitçiler:

- “Onlara, Allah (c.c)’in indirdigine tabi olun dendiginde, hayir, biz babalarimizin takip ettigi yola uyariz, derler…” (Lokman Suresi 21. ayet)

Tartismacilar:

- “Insanlardan bazisi Allah (c.c) hakkinda bilgisizce tartisir ve azgin her seytana uyar.” (Hac Suresi 3-8. ayet) 

- “…Allah(c.c)’i anma konusunda kalpleri katilasmis olanlara ise çok yazik! Onlar apaçik bir sapkinlik içindedirler.” (Zumer Suresi 22. ayet)

Tövbe Edenler:

- “…Süleyman ne güzel bir kul idi! Dogrusu o daima Allah (c.c)’a yönelirdi.” (Mü’minun Suresi 23. ayet)

Yalancilar:

- “O gün vay haline yalancilarin! Ki onlar ceza gününü yalanlarlar…” (Mütaffifin Suresi 10-12. ayet)

- “Yalanlayanlarin vay haline o gün! Ki onlar daldiklari batil içinde oyalanip dururlar.” (Tur Suresi 11-12. ayet)

Zalimler:

- “Zalimler, bilgisizce arzularina uyarlar…” (Rum Suresi 29. Ayet)

“Allah(c.c)’a karsi yalan uydurandan,…daha zalim kim olabilir?...” (Enam Suresi 93. ayet)

- “Gerçek su ki, insan kendini kendine yeterli görerek azar.” (Alak Suresi 6. ayet)

Zengin ve Simariklar.

- “…O zulmedenler ise simartildiklari refahin pesine düstüler ve hepsi de suçlu oldular.” (Hud Suresi 116. ayet)

Ibrahim Hakkari/Arastirmaci - Yazar